
I. INTRODUSAUN
Suku Dato hanesan komponente ida husi estrutura Posto Liquiça, lokaliza iha centru Municipio no kapital Municipio Liquiça. Geografikamente, Suku Dato ida ne’ebe nia area boot, husi Suku hitu iha Posto Administrativo Liquiça ne’ebé ejisti, Suku ne’en [6] seluk mak hanesan Açumano, Darulete, Hatuquessi, Loidahar, Lukulai, no Leotela. Distancia suku Dato Posto Administrativo Liquiça ba kapital Dili ho 36 Km, ba Bazartete 25 km, Maubara 15 Km, no Loes 42 Km.
Husi total populasaun ne’ebe iha, maioria hala’o nia moris hanesan agricultor, pescador, negociantes no balun hala’o knar hanesan funcionariu publiku no trabalhadores iha kompanhia no Organização Não Governamental.
Hare ba kondisaun povu nia moris iha area rurais hanesan iha aldeia sira, depende liu ba area agrikola no pescas hatudu katak, seidauk bele fo moris diak ba povu tamba, area rua ne’e [agricola no pesca] seidauk fo resultadu produtu nebe diak hodi hasae krecimentu ekonomiku povu nian lor-loron. Situasaun ida ne’e ejiji komponente hot-hotu, liu-liu Ministerio Agricultura no Pesca hodi hare nia politika hodi fo atensaun ba area refere hodi hasae produsaun ho kualidade diak hodi kompete iha merkadu
Suku Dato mak Suku ida ne’ebe iha Posto Administrativu Liquica kapital Munispiu liquica Suku, mak orgaun komunitariu no harií bazeia ba sirkunstansia historika, kultura, tradisional sira no nia membrus sira iha ligasaun liu husi relasaun familia ka husi lasu tradisional sira no harií bazeia mos ba prosesu sosial no historiku ne’ebé hetan marka husi migrasaun, husi etnia oin-oin, iha tempu kolonizasaun nia laran, ne’ebé mai husi natureza familiar husi lasu ne’ebé uluk iha no iha fatin ne’ebé difini.
Estrutura suku, lidera husi ema koletiva husi direitu publiku ho natureza assosiativa ne’ebé eleitu husi povu no hetan lijitimidade husi povu no hamutuk ho komunidade hodi dezenvolve suku no harií sosiedade ida hodi lori moris ida dignu, inkluzivu no sustentanvel.
Bazeia ba Decreto Lei númeru :84/2023, alterasaun dalima ba Decreto Lei númeru :3/2016, 16 de Marsu konaba Estatutu Administrasaun Munisipal, Autoridade Munisipal no Klibur Tekniku Interministerial ba Desentralizasaun Administrativa sira, estabelese Diresaun Servisu Munisipal Apoiu Organizasaun La’os Governamental no Organizasaun Komunitaria sira, kopera no kolabora ho suku sira no sosiedade sivil hodi apoia dezenolvimentu iha nivel suku nune’e bele lori mudansa no progresu ba povu nia moris.
Ho kolaborasaun servisu entre suku ho Presidente Autoridade Municipio, Apoiu Organizasaun La’os Governamental no Organizasaun Komunitaria, suku ida ne’e bele fornese dadus no diresaun konsegue elabora no produz “Profile Suku”. Profile ida ne’e hanesan dadus ida no nudar referensia ba lideransa suku tuir mai, atu bele hare kondisaun suku no saida mak ita presiza hodi priense kondisoens minima suku ida nian, hanesan infrastrutura bazika ; [estrada iha suku no husi suku ba aldeia, be-mos ba komunidade sira no eletrisidade ba uma-kain sira], fasilidade saude, fasilidade eskola, fasilidade ba grupu agrikultor sira. Ita nia ajente sira ne’ebé durante ne’e fo atendimentu hanesan profesionais saude iha postu saude, professor sira iha eskola, estensionista sira sufisiente ona ka seidauk. Dadus hirak ne’e, importante no sai sasukat hodi hare grafika desenvolvimentu iha suku, nune’e ita bele tau iha planu asaun anual suku nian, hodi fo resposta diak komunidade nia nesisidades moris loron-loron nian.
Presidente Autoridade Municipio agradese tebtebes ba Suku ne’ebé konsegue submete dadus hodi elabora profile ida ne’e, mesmu ke seidauk komplenu no seidauk rejista rekursus no potensia balun, maibe bele ajuda ita atu hatene kondisaun geografika no progresu desenvolvimentu iha suku no nudar bukaek hodi fasilita ita hotu nia servisu liuliu oinsa dezenvolve suku tuir dinamika ka mudansa, ne’ebé sei akontese iha tempu oin mai. Hein katak lideransa foun bele kontinua fornese dadus atual hodi elabora diak liu tan profile ne’e iha futuru.
Molok termina hau hodi Presidente Autoridade Municipio nia naran, Xefe Departamentu Apoiu Suku, Xefe Departamentu Apoiu Sosiedade Sivil no, funsionariu hotu [Permanente no Ajente Administrasaun Publika], ami hato’o ami nia agradesimentu ba ita boot sira nia kolaborasaun servisu ho ami durante tinan hitu [7] ita boot sira nia mandatu no, dejeza bom susesu ba ita hotu.
Ikus liu, hakarak hato’o ba ita bot sira hotu katak, hanesan ema humana, ami la perpetua, karik iha ita nia kolaborasaun servisu durante ne’e, iha lia-fuan ruma, linguajem ka hahalok husi hau ho funsionariu sira la monu ba bot sira nia laran ami husu perdaun, tanba ita ema la perpetua. Ita sei hamutuk nafatin atu hadia no lori dezenvolvimentu Liquiça ba oin, hahu husi Suku, Posto Administrativu no Munisipiu.
Obrigadu wain.
Suku Dato hanesan komponente ida husi estrutura Posto Liquiça, lokaliza iha centru Municipio no kapital Municipio Liquiça. Geografikamente, Suku Dato ida ne’ebe nia area boot, husi Suku hitu iha Posto Administrativo Liquiça ne’ebé ejisti, Suku ne’en [6] seluk mak hanesan Açumano, Darulete, Hatuquessi, Loidahar, Lukulai, no Leotela. Distancia suku Dato Posto Administrativo Liquiça ba kapital Dili ho 36 Km, ba Bazartete 25 km, Maubara 15 Km, no Loes 42 Km.
Husi total populasaun ne’ebe iha, maioria hala’o nia moris hanesan agricultor, pescador, negociantes no balun hala’o knar hanesan funcionariu publiku no trabalhadores iha kompanhia no Organização Não Governamental.
Hare ba kondisaun povu nia moris iha area rurais hanesan iha aldeia sira, depende liu ba area agrikola no pescas hatudu katak, seidauk bele fo moris diak ba povu tamba, area rua ne’e [agricola no pesca] seidauk fo resultadu produtu nebe diak hodi hasae krecimentu ekonomiku povu nian lor-loron. Situasaun ida ne’e ejiji komponente hot-hotu, liu-liu Ministerio Agricultura no Pesca hodi hare nia politika hodi fo atensaun ba area refere hodi hasae produsaun ho kualidade diak hodi kompete iha merkadu.
INTRODUSAUN
Suku Dato mak Suku ida ne’ebe iha Posto Administrativu Liquica kapital Munispiu liquica Suku, mak orgaun komunitariu no harií bazeia ba sirkunstansia historika, kultura, tradisional sira no nia membrus sira iha ligasaun liu husi relasaun familia ka husi lasu tradisional sira no harií bazeia mos ba prosesu sosial no historiku ne’ebé hetan marka husi migrasaun, husi etnia oin-oin, iha tempu kolonizasaun nia laran, ne’ebé mai husi natureza familiar husi lasu ne’ebé uluk iha no iha fatin ne’ebé difini.
Estrutura suku, lidera husi ema koletiva husi direitu publiku ho natureza assosiativa ne’ebé eleitu husi povu no hetan lijitimidade husi povu no hamutuk ho komunidade hodi dezenvolve suku no harií sosiedade ida hodi lori moris ida dignu, inkluzivu no sustentanvel.
Bazeia ba Decreto Lei númeru :54/2020, 28 de Outubru alterasaun daru’ak ba Decreto Lei númeru :3/2016, 16 de Marsu konaba Estatutu Administrasaun Munisipal, Autoridade Munisipal no Klibur Tekniku Interministerial ba Desentralizasaun Administrativa sira, estabelese Diresaun Servisu Munisipal Apoiu Organizasaun La’os Governamental no Organizasaun Komunitaria sira, kopera no kolabora ho suku sira no sosiedade sivil hodi apoia dezenolvimentu iha nivel suku nune’e bele lori mudansa no progresu ba povu nia moris.
Ho kolaborasaun servisu entre suku ho Presidente Autoridade Municipio, Apoiu Organizasaun La’os Governamental no Organizasaun Komunitaria, suku ida ne’e bele fornese dadus no diresaun konsegue elabora no produz “Profile Suku”. Profile ida ne’e hanesan dadus ida no nudar referensia ba lideransa suku tuir mai, atu bele hare kondisaun suku no saida mak ita presiza hodi priense kondisoens minima suku ida nian, hanesan infrastrutura bazika ; [estrada iha suku no husi suku ba aldeia, be-mos ba komunidade sira no eletrisidade ba uma-kain sira], fasilidade saude, fasilidade eskola, fasilidade ba grupu agrikultor sira. Ita nia ajente sira ne’ebé durante ne’e fo atendimentu hanesan profesionais saude iha postu saude, professor sira iha eskola, estensionista sira sufisiente ona ka seidauk. Dadus hirak ne’e, importante no sai sasukat hodi hare grafika desenvolvimentu iha suku, nune’e ita bele tau iha planu asaun anual suku nian, hodi fo resposta diak komunidade nia nesisidades moris loron-loron nian.
Presidente Autoridade Municipio agradese tebtebes ba Suku ne’ebé konsegue submete dadus hodi elabora profile ida ne’e, mesmu ke seidauk komplenu no seidauk rejista rekursus no potensia balun, maibe bele ajuda ita atu hatene kondisaun geografika no progresu desenvolvimentu iha suku no nudar bukaek hodi fasilita ita hotu nia servisu liuliu oinsa dezenvolve suku tuir dinamika ka mudansa, ne’ebé sei akontese iha tempu oin mai. Hein katak lideransa foun bele kontinua fornese dadus atual hodi elabora diak liu tan profile ne’e iha futuru.
Molok termina hau hodi Presidente Autoridade Municipio nia naran, Xefe Departamentu Apoiu Suku, Xefe Departamentu Apoiu Sosiedade Sivil no, funsionariu hotu [Permanente no Ajente Administrasaun Publika], ami hato’o ami nia agradesimentu ba ita boot sira nia kolaborasaun servisu ho ami durante tinan hitu [7] ita boot sira nia mandatu no, dejeza bom susesu ba ita hotu.
Ikus liu, hakarak hato’o ba ita bot sira hotu katak, hanesan ema humana, ami la perpetua, karik iha ita nia kolaborasaun servisu durante ne’e, iha lia-fuan ruma, linguajem ka hahalok husi hau ho funsionariu sira la monu ba bot sira nia laran ami husu perdaun, tanba ita ema la perpetua. Ita sei hamutuk nafatin atu hadia no lori dezenvolvimentu Liquiça ba oin, hahu husi Suku, Posto Administrativu no Munisipiu.
Obrigadu wain.
VIZAUN,MISAUN,LEMA, NO OBJETIVO
VIZAUN
Komunidade iha suku, moris iha paz, hakmatek no dezenvolve suku, hodi sai modelu ba moris diak no dame.
MISAUN
- Fo atendimentu diak, hodi responde komunidade nia necessidades tuir prioridade povu.
- Servi ho komitmentu, prontidaun no koperasaun mútua iha processu dezenvolvimentu lokal, hodi alkansa povu nia mehi, mak “Moris Diak”.
LEMA KA MOTTO
“Hu Iso-Lara Iso Isi Putu Lolon Bremu”. Ita la seluk, la let, ita mesak Timor-Oan. Ita nia forsa mak ita nia
unidade. Ita la’o hamutuk ho prinsipiu ida ; Desenvolvimentu ba Povu Nia Moris Diak.
OBJETIVO
Profile Hanesan Matadalan Ida Ba Iha Suku Dato
- KONDISAUN JERAL SUCO DATO
- Area Geografika No Fronteira
Suku Dato Posto Administrativo Liquiça nia area geografika ka luan baseia ba Sensus Uma Kain 2010
hatudu 15.45 Km² iha divizaun fronteira Posto Administrativo Liquiça nian,mak hanesan tuir mai ne’e :
- Parte Sul baliza ho Foho Darulete , Leotela, Hatuquessi, Lukulai no Loidahar
- Parte Norte Tasi
- Parte Leste ho suku Maumeta Aldeia Nartutu Posto Administrativo Bazartete
- Parte Oeste ho Vatuvou Aldeia Vatunau Posto Administrativo Maubara
- Tofografiku
Baseia ba topografiku hatudu katak, suku Dato Posto Administrativo Liquiça 90 % nia area lokaliza iha foho (Aldeia lima iha Foho ) aldeia lima Iha Tasi. Karakterístiku foho domina iha área tomak hahu husi parte leste, norte no oeste. Area tetuk iha deit 10 % nebe aliña iha parte sul [tasi ibun], kapital municipiu.
2. Devisaun Administrativa
Suku Dato Liquiça kompostu husi :Aldeia sanuluh [10] ho kompozisaun iha tabela 1 tuir mai ne’e :
Tabela – 1 : Naran Suco Dato , Total Aldeia
| 1 | Caibuilimo | 6 | Lebuhei |
| 2 | Camalelara | 7 | Laclolema |
| 3 | Camalehohoru | 8 | Leopa |
| 4 | Hecar | 9 | Puquelara |
| 5 | Lisa-Ico | 10 | Quirilelo |
3.Total populasaun
Total populasaun iha Suku Dato Posto Administrativo Liquiça tinan 2025 nebe ekipa Chefe Suku, OAS [Ofisisal Apoio Suku] no Chefe Aldeia halo registu iha fulan Abril-Junho 2024 hatudu resultadu registu ho Total-2: Populasaun 10.836 habitantes no total familias 2.455
| NO | SUCO DATO | TOTAL UMA KAIN | TOTAL POPULASAUN | SEXU | |
| MANE | FETO | ||||
| 1. | CAIBUILIMO | 155 | 668 | 336 | 332 |
| 2. | CAMALELARA | 282 | 1191 | 621 | 570 |
| 3. | CAMALEHOHORU | 478 | 2235 | 1134 | 1101 |
| 4. | HECAR | 101 | 402 | 182 | 220 |
| 5. | LISA-ICO | 75 | 339 | 171 | 158 |
| 6. | LEBUHEI | 213 | 871 | 433 | 438 |
| 7. | LEOPA | 470 | 2095 | 1058 | 1037 |
| 8 | LACLOLEMA | 396 | 1818 | 898 | 920 |
| 9 | PUQUELARA | 143 | 560 | 270 | 290 |
| 10 | QUIRILELO | 142 | 667 | 326 | 341 |
| TOTAL | 2455 | 10.836 | 5429 | 5407 | |
- Monografi No Demografi
Tabela – 3 : Monografi
- Monografi

2. Demogafi

Biografia Xefe Suku Dato Periode 2003-2030

Naran : Oscar da Silva, Lic.CSH
Fatin, No data Moris : Dato, 10 Outobro 1960
Profisaun : Xefe suco Dato
No.Cartão Eleitoral : 00349770
No.Tlfni : 77317024/76160239
Hela fatin : Caibuilimo/Dato
Aman : Agustinho de Oliveira
Inan : Mónica Fátima de de Jesus
Organograma Suku Dato

Tabela – 5: Membro Conselho Suku Dato 2023-2030.
E. Membro Conselho Suku Dato 2023-2030.
| No | Naran Kompleto | Pojisaun | Aldeia | No.Contacto |
| 1 | Oscar da Silva | Chefe do Suco | Cabulimo | 77317024 / 76160239 |
| 2 | Faustino dos Santos | Chefe Aldeia | Caibuilimo | 76035391 |
| Ana Luisa dos Santos Martins | Delegado | Caibuilimo | 76112721 | |
| Francisco de Fatima Pereira | Delegada | Caibuilimo | 75540370 | |
| 3 | Luzinho Correia dos Santos | Chefe Aldeia | Puquelara | 77430483 / 76867142 |
| Mario da Costa Martins | Delegado | Puquelara | 75107677 | |
| Rutivania Mali Pereira | Delegada | Puquelara | 75467257 | |
| 4 | Nixon da Costa Sampaio | Chefe Aldeia | Camalehohoru | 76385188 |
| Abrão Casimiro | Delegado | Camalehohoru | 75856002 | |
| Marcelina Alves Correia | Delegada | Camalehohoru | 75413385 | |
| 5 | Candido Ribeiro | Chefe Aldeia | Camalelara | 76390190 / 77129248 |
| Pedro Gonçalves | Delegado | Camalelara | 76497250 | |
| Esperança de Jesus dos Santos | Delegada | Camalelara | 75999501 | |
| 6 | Cancio dos Santos Correia | Chefe Aldeia | Laclolema | 76500304 |
| Abrão Casimiro | Delegado | Laclolema | 75230166 | |
| Ofelia Correia de Jesus | Delegada | Laclolema | 75449182 | |
| 7 | Domingos Mnteiro dos Santos | Chefe Aldeia | Lebuhei | 76615316 |
| Umberto Albino dos Santos | Delegado | Lebuhei | – | |
| Delfina Galucho Lemos | Delegada | Lebuhei | 75545448 | |
| 8 | Francisco Pereira dos Santos | Chefe Aldeia | Quirilelo | 75765310 |
| Nilton dos Santos | Delegado | Quirilelo | 76529402 | |
| Teresinha dos Santos | Delegada | Quirilelo | 76431828 | |
| 9 | Jose Gonsalves Correia | Chefe Aldeia | Hecar | 75427743 / 76171840 |
| Jeronimo Pereira Carvalho | Delegado | Hecar | – | |
| Martinha Pereira Martins | Delegada | Hecar | 75861103 | |
| 10 | Calisto dos dos Santos | Chefe Aldeia | Lisa-Ico | 77524790 |
| Jaimito de Carvalho | Delegado | Lisa-Ico | 76122720 | |
| Isabel Sampaio dos Santos | Delegada | Lisa-Ico | 75406306 | |
| 11 | Antonio da Silva Martins | Chefe Aldeia | Leopa | 75741945 |
| Manuel da Silva da Conceiçao | Delegado | Leopa | 75437223 | |
| Fidelia Teixeira Sanches | Delegada | Leopa | 75421251 | |
| 12 | Luciana da Silva Mendes | Joventude Feto | Puquelara | 75010591 |
| 13 | Hermenegildo dos santos | Joventude Mane | Hecar | 76333088 |
| 14 | Evaristo Joaquim Galucho | Lia Nain | Cabulimo | 75493630 |
| 16 | Gaspar Sarmento da Cruz | Secretario Suco | Caibuilimo | 75741945 |
| 17 | Emilia da Silva | Administração Suco | Laclolema | 75486218 |
| 18 | Evalina Pereira Fernandes | Financas Suco | Quirilelo | 78347461 |
| 19 | Sergio de Fatima Pereira | Asaun Sosial | Camalehohoru | 75173140 |
F. Patrimonio Suku Dato
Tabela – 6: Patrimonio Suco Dato Mak hanesan tuir mai ne’e
| No | Inventario Suco | Kondisaun | Kuanti dade | Fontes/Mai Husi | Marca | |
| Diak | Aat | |||||
| Telivisaun | Minesterio Estatal | |||||
| Parabola | Minesterio Estatal | |||||
| Inventer | Minesterio Estatal | |||||
| Motor Xefe Suco | 2 | Minesterio Estatal | ||||
| Kadeira | 10 | Sosa husi Suco | ||||
| Kadeira | 70 | Sosa husi Suco | ||||
| Mesa Naton | 4 | Sosa husi Suco | ||||
| Mesa | 4 | Sosa husi Suco | ||||
| Kumputador | 1 | Husi NGO Info Timor | ||||
| CPU | 1 | Husi NGO Info Timor | ||||
| Printer | 1 | Sosa husi suco | ||||
| Kumputar | 2 | Husi NGO Belun | ||||
| CPU | 1 | Husi NGO Belun | ||||
| Printer | 2 | Sosa husi Suco | ||||
| Kadeira Ai | 4 | Sosa husi Suco | ||||
| Mesa Naruk | 4 | Sosa husi Suco | ||||
| Kumputador | 1 | Minesterio Estatal | DELL | |||
| Printer | 1 | Minesterio Estatal | Hp | |||
| Sound Sistem | Sosa husi suco | |||||
| Armari Besi | 2 | Sosa husi suco | ||||
| Komputador | 2 | Minesterio Estatal | Hp | |||
G. Oficial Apoio Suco no nia kompetensia sira
- Sekretario Suco
- Halo planu servisu ba tinan ida nian
- Arquivu karta sai, tama no iha realtoriu atividades suku nian
- Prince livru 18
- Akompanha ofisial financas hodi halo levantamentu osan subvensaun publiku iha banku
- Halo kontrola ba ofisiais tutela
- Organiza reniau ordinariu no extra ordinariu konselhu suku
- Prepara relatoria atividades semanal
2. Financas Suco
- Iha planu servisu ba tinan ida nian
- Halo jestaun operasional
- Halo relatoriu ezekusaun orsamentu suku
- Relatoriu atividades Semanal
3. Administrasaun Suco
- Iha planu servisu ba tinan ida nian
- Aktualiza fulan-fulan informasaun iha sistema SIIGSA
- Garante sede suku funsiona tuir orariu servisu ne’ebe vigoraAktualiza fulan-fulan monografia no
- demografiaPrepara agenda no menutas ba enkontru konselhu suku
- Realtoriu atividades semanal
4. Asuntus Sosiais
- Iha planu servisu ba tinan ida nian
- Implementasaun atividades sosializasaun iha area kultura,ekonomia,politika,ambiente no desportu komunitaria
- Apoiu ba atividades Sensibilizasaun prevensaun moras; Dengue, Kolera, Diarea,Malaria, HIV-AIDS no Tuberkolozia
- Servisu hamutuk ho admiistrasaun estadu iha asaun kuda ai-oan
- Halao asaun rezensiamentu agrikola, no pekuaria iha suku ho koordenasaun servisu ho administrasaun lokal
- Komunika ba entidade kompetente kona ba problema ambiental ne’ebe iha area erosaun, no tesi ai
- Prepara planu ba mediasaun husi disputa no komflitu entre ema, familia, no aldeia
- Fo atendementu ba komunidade ligadu ho pagamentu subsidiu ba ferik no katus, nst
- Relatoriu atividades semanal
II. KULTURA NO UMA LISAN SUKU DATO
A. Lala’ok Kultura Suco Dato
Populasaun Suco Dato kaer metin prinsipiu no valores kultura moris nian tuir tradisaun no lisan ne’ebé hari desde tempu beiala sira nian. Suco Dato adopta kultura patrilinear hanesan hafolin feto ou fo belis e feto sei husik nia inan aman ba hela hamutuk ho mane, lalaok seluk mak hanesan mane foun sei fo karau ida hodi selu favor ba inan aman iha lia mate no koremetan, husi parte uma mane sei lori fahi ida (bare) ho tais ida hanesan sinal ida nudar uma mane no Mane foun. Populasaun suco Dato mos hala’o Actividade tradisaun kultura nian hanesan Sau-Batar (han batar), Koremetan, Berlaquiado (hafolin feto), Inagurasaun Umalisan,Tara Bandu no Finado(loron Matebian)
Suku Dato hamutuk ho nia Estrutura Konselho Suku, estabelese ona Lei Tara Bandu Suku nian hodi hatan ba Problema sosial sira ne’ebé mosu iha Suku laran. Iha lei tara bandu ne’e mos, regula kona bá hahalok ka atitude individu Suku Dato, inklui Suku vijiñu sira kumpri, mos lei tara bandu nian hodi respeita ema no respeita natureza. Iha lei tara bandu ne’e, tau mos ho nia multa sira tuir tradisaun suku nian ba komunidade ne’ebé kontra bandu sei hetan sansaun tuir regulamentu lei tara bandu nian no kuda metin kultura respeita malu ne’ebé ejiste ona hahu husi ita nie beiala sira.
Tabela – 7: Uma Lisan
B. Uma Lisan Iha Suku Dato Tuir Aldeia.
| No | Aldeia | Naran Uma Lisan | |||
| I | Caibulimo | 1 | Mauleki mau laho | 14 | Goulolo |
| 2 | Asbili Manloe-Simau Bermanus | 15 | Asleku Maupelu | ||
| 3 | Lakadou Halibere | 16 | Haduru Bermeta | ||
| 4 | Bersari leobala | 17 | Suai Camanasa | ||
| 5 | Asteti Raebloi | 18 | Portugal | ||
| 6 | Kolibere Mausaka | 19 | Berhun Baucoli | ||
| 7 | Asudati Laku Dato | 20 | Durbasa | ||
| 8 | Bersama Mausama | 21 | Luca Viqueque Loro liurai | ||
| 9 | Berteti Raemanus | 22 | Servete Antoni | ||
| 10 | Banirlema Halaku Manleu | ||||
| 11 | Hatuqesi Lelosae | ||||
| 12 | Haduru Bermeta | ||||
| 13 | Manbuti Mansai | ||||
| No | Aldeia | Naran Uma Lisan | |||
| II | Puquelara | 1 | Serbeti Antoni | 7 | Simau Bermanus |
| 2 | Hatuqesi Lelosae | 8 | Bili besi bili manu | ||
| 3 | Asudati Lakudato | 9 | Besmanu Saimanu | ||
| 4 | Lerek bai Mankoli | 10 | Datokari Maubere | ||
| 5 | Dato lelobere | 11 | Koli Bere Mausaka | ||
| 6 | Mauleki Maulaho | 12 | Kulabu Marubi | ||
| No | Aldeia | Naran Uma Lisan | |||
| III | Camalelara | 1 | Mape Talo Mali | 14 | Manutasi |
| 2 | Watel Geon | 15 | Cornel | ||
| 3 | Kimisa Kamalemarae | 16 | Deubulot | ||
| 4 | Maugatal | 17 | Lauhou | ||
| 5 | Likigatal | 18 | Balimau | ||
| 6 | Lekibere manbaris padarua | 19 | Asudati Laku Dato | ||
| 7 | Belegatal Pujil | 20 | Dashun Kaileba | ||
| 8 | Lep Deumasal | 21 | Hatuquesi Lelodu | ||
| 9 | Mandoki | 22 | Manmeta Matema | ||
| 10 | Asagatal | 23 | Leorapil | ||
| 11 | Besi Meta Lakamone | 24 | Atokbein | ||
| 12 | Boru | 25 | Lonai | ||
| 13 | Laktos | 26 | Raeubu | ||
| No | Aldeia | Naran Uma Lisan | |
| IV | Quirilelo | 1 | Rae Ubu |
| 2 | Kleshou | ||
| 3 | Crae Leki Berkoli | ||
| 4 | Hatkesi Mau Meta Maklao | ||
| 5 | Bersama Mausama | ||
| 6 | Hatukesi Sera Hunu Krae Sama | ||
| 7 | Hatukesi Lelo Du | ||
| 8 | Boru | ||
| No | Aldeia | Naran Uma Lisan | |||
| V | Lebuhei | 1 | Major Leir | 14 | Asleku Maupelu |
| 2 | Dasun Kaileba | 15 | Dirmegi | ||
| 3 | Portugal | 16 | Leocopa | ||
| 4 | Dasimau Kleshou | 17 | Lauhou | ||
| 5 | Moneslaku | 18 | Raimea | ||
| 6 | Hatuquesi Lelosae | 19 | Kleshou Mantasi | ||
| 7 | Asudati Lakudato | 20 | Maumegi Maublaho | ||
| 8 | Layun Tai | 21 | Padaluli | ||
| 9 | Maruku masabu | 2 | Raeubu | ||
| 10 | Boru | 23 | Dato | ||
| 11 | Bilibau | 24 | Banirlema | ||
| 12 | Lisober | 25 | Kleshou Lelo saka | ||
| 13 | 26 | ||||
| No | Aldeia | Naran Uma Lisan | |||
| VI | Leopa | 1 | Kabasa Marebo | 5 | Bisilau Baulelo |
| 2 | Dasun Kaileba | 6 | Manepat | ||
| 3 | Selvestre Antonio | 7 | Manehat Tahakae | ||
| 4 | Lelrek Bai Mankoli | 8 | Sika Bidau | ||
| 9 | Lakdou Halibere | 18 | Besi Meta Lakamone | ||
| 10 | Asteti Raebloi | 19 | Dasihunu Kaileba soa lagana | ||
| 11 | Kolibere Mausaka | 20 | Simao Bermanos | ||
| 12 | Asudati Lakudato | 22 | Lisabura | ||
| 13 | Maumegi Maublaho | 23 | Lakamali Berkrae | ||
| 14 | Tahamao Beisolo | ||||
| 15 | Lelantina | ||||
| 16 | Bunga Bali | ||||
| 17 | Leki Asu Asu Laka/Kahetar | ||||
| NO | ALDEIA | NARAN UMA LISA | |
| VII | HECAR | 1 | Berbesi Laukala (Mayor) |
| 2 | Berbesi Laukala (Soa Dato) | ||
| 3 | Berbesi Laukala (Kabroda) | ||
| 4 | Meta Bere Makedesa | ||
| 5 | Kolibere Mausaka | ||
| NO | ALDEIA | NARAN UMA LISA | |
| VIII | LISA-IKO | 1 | Tahamao Beisolo (Ruku o Nau) |
| 2 | Tahamao Beisolo (Soa oPada) | ||
| 3 | Asleku Maupelu | ||
| 4 | Bersari loebala Maumeta Maukali | ||
| 5 | Berbesi Laukala (Kabroda ) | ||
| 6 | Silvestre Antoni | ||
| 7 | Berteti Raemanus Bersri loebala | ||
| NO | ALDEIA | NARAN UMA LISA | |||
| IX | LACLOLEMA | 1 | Asu Dati Laku Dato | 5 | Maukuku Maubruma |
| 2 | Asteti Raebloi | 6 | Maukuku Hundalu | ||
| 3 | Maumegi Maublaho | 7 | Taris lae Lequiaris | ||
| 4 | Bereana Bersari | 8 | Leto Bere Largera | ||
| 9 | Quiniqui Bosahatu | 30 | Leonai Ure | ||
| 10 | Metalau Tetimao | 31 | Mauruku Kaiana | ||
| 11 | Asu Metan | 32 | Hahi Kopose | ||
| 12 | Besibau Bausiri | 33 | Hahi Mea | ||
| 13 | Hatuquesi Lelosae | 34 | Lisa Bura | ||
| 14 | Kimisa Kamalemarae | 35 | Mauruku Mausabu | ||
| 15 | Atalelo Lakamale Mauhua | 36 | Craeleki Berkoli | ||
| 16 | Laksoi | 37 | Kahaer Takamata | ||
| 17 | Besiana | 38 | Leo Saun | ||
| 18 | Karhili Manloe | 39 | Kolkai Soalagana | ||
| 19 | Lekibere Manbaris | 40 | Lekeru Mantala | ||
| 20 | Kolibere Mausaka | 41 | Qeurae | ||
| 21 | Berek | 42 | Tani | ||
| 22 | Rombele Maubete | 43 | Boebesi Besitiga | ||
| 23 | Dasihunu Kaileba Soalagana | 44 | Liaruka Sanaka | ||
| 24 | Lakabere Beremau | 45 | Malerek | ||
| 35 | Adcabe | 46 | Tai Guru | ||
| 26 | Lakamali Berkrae | 47 | Raeubu | ||
| 27 | Lequeku Padarua | 48 | Manmeta Matema | ||
| 28 | Asleku Maupelu | 49 | Mauleki Maulaho | ||
| 29 | Lekiasu Asulaka | 50 | Susgagus Patete | ||
| NO | ALDEIA | NARAN UMA LISA | |||
| X | CAMALEHOHORU | Maukaso Bermau | 9 | Dasun Kaileba | |
| Rumbia Lelakai | 10 | Kadua Mauklao | |||
| Asteti Maupelu | 11 | Umasurat | |||
| Asteti Raebloi | 12 | Kulabu Marubi | |||
| Maumegi Maublaho | 13 | Besiama | |||
| Letobere Largera | 14 | Lisabura | |||
| Asudati Lakudato | |||||
| Lekibere Manbaris | |||||
c. Fatin Historiku Suku Dato
- Hotel Tokodede ( toku “hase’e” no dede “hameno”)
- Hotel tokodede hanesan edefisiu historiku ida iha likisa ne’ebe mak fo naran Tokodede ne’ebe referencia ba lian lokal ne’ebe dominnate iha munisipiu Liquica
- Origim no Historia Hotel Tokodede
Konstruksaun, Hotel ne’e konstrui entre iha tinan 1930-1950
Funsaun Prinsipal, hotel ne’e iha tempu kolonial nian uza husi governu kolonial portugues hanesan fatin ba diskansa nian wanihira sira vizita Munisipiu Liquica
Agora, Hotel ne’e la funsiona no sai hanesan patremonia igreija Katolik Paroquia Sao Joao de Brito likisa hodi atende deit ba atividades relijiozo treinamentu no enkontru sira
Importancia Kultural hotel tokodede reprenzenta parte importante husi istoria kolonial no rezistencia timor leste, hotel ne’e mos fo testamunha ba tempu ne’ebe liu ba no oinsa ita atu prezerva no kuidadu to iha futuru
2. Iha suku Dato religiaun nebe mak ejiste mak hanesan Katoliku =99,4%, Protestante = 0,3%, Muslumanu = 0,2%, Budismu = 0,1% .
igreja (iha tempu kolonial rai nee foho oan ida hanesan karau timur ida sarani iha Liquica hamrik hotu hodi atiru rai ne sai tetuk hodi hari Igreja
- Esistencia Igreija Sao Joao de Brito Liquica hahu husi Capela pre kolonial antigu ne’ebe konstrui iha tinan 1946 husi kolonial portugues no iha tinan 1967 transporma fali hodi hari’i igreija
- Iha data 5-6 Abril 1999 ants referendum komunidade barak ba subar iha ne’eba no akontesementu masakre boot ne’ebe hamate ema lubun boot iha momentu ne’eba
3. Residensia do Adminisrtador (residensi bupati hahu husi tempu portugues)
- Esistencia ba residencia do administrador antigu likisa hari no konstrui antes tinan 1910
- uza ba sede do administrador tempo kolonial no tempu okupasaun indonezia uza ba kediaman bupati Liquica no iha tempu ukun an uza ba residencia Prezidente Autoridade munisipal Liquica
4. Sede de Administrador
- Iha tempu Kolonial Portugues sede administrador mak henesan fatin servisu administador Kolonial portugues ne’ebe hari iha tinan 1938 no sai hanesan centro/ headquarters ba servisu administrativu no funsionamentu hotu
- Iha Okupasaun Indonesia , iha okupasaun indonesia fatin ida ne’e dahuluk hanesan kantror Camat kecamatan Liquica no transforam fali ba gedung DPRD tingka II kabupaten Liquica to’o mai iha 1999
- Iha tempu UNAMET no UNTAET uza ba Administrasaun Transitoria 2000-2023
- Depois restaura tiha indepencia fatin ida ne’e uza ba servisu Administrasaun postu administrativu Liquica Villa no ikus mai transforma ba servisu CCLN Munisipiu Liquica to’o agora 2025
5. Eskritoriu do sub sekretariu do administrador Kolonial Portugues
- Eskritoriu ida ne’e hari iha 1938 ne’ebe uza ba atividades servisu sekretariu administrador kolonial portugues
- Iha akupasaun idonesia 1975-1999 uza ba eskritoriu KODIM yonif 1638
- Iha tempu ukun an uza ba eskritoriu servisu Obras Publika no agora uza ba militar postu destakamentu FFDTL
Eskola Munisipal Liquica
- Eskola Munisipal mak hensan eskola dahuluk ne’ebe hari’i husi Kolonial protugues iha tinan 1910 eskola ida ne’e atu fornese ba timor oan ne’ebe atu eskola iha tempu ne’eba
- Iha tempu okupasaun indonesia eskola refere halo mudansa ba fali ba fatin Komite olahraga Nasional indonesia (KONI) hahu mais ou menus iha tinan 1980 to’o mai iha 1999
- Iha tempu ukun an dahuluk sai hanesan Centru Juventude Liquica iha tinan 2002-2012 no kontinua hetan komfiasan husi organizaun Potensial Munisipiu Liquica OEFADEL to’o agora 2025
6. Merkadu Munisipais
- Merkadu munisipais protugues ne’ebe hari’i husi Kolonial portugues iha 1930, merkadu refere halo tiha konstruksaun maibe la finaliza tamba ho situasaun funu mundial II, konstruksaun ba mekadu munisipal ne’e la kontinua to’o agora
- Iha tempu okupasaun indonesia 1979-1999 fatin refere sorin militar indoensia uza ba hela fatin hodi hela no servisu iha Munisipiu Liquica
- Iha tempu ukun an to’o mai iha 2024 fatin refere abandonadu hela, komunidade uza ba atividades agrikultura no sst, iha tinan ida ne’e 2025 servisu Kadastrais munisipiu Liquica koopera servisu ho banku Nasional timor leste BNCTL sucursal Liquica hodi konstrui fali edifiu ba Banku BNCTL sukursal Liquica
D. Fatin Lulik Sira
- Tihalau Kaimegi (Nunturi)
Iha tempu neba iha avo mane nain hitu sai husi rai nee iha loron ida sira taa au fuik hodi halo au dora hodi kuru be’e sira fera au ne’e hetan fahi ina ida. Iha loron ida sira ba lere toos sira fila mai uma hahan prontu hotu ona sira husu malu se mak tein hahan ne ba ita. Loron tuir mai avo mane ida la ba lere toos nia iha uma hodi hafuu se mak prepara hahan sira nee teki teki nia hakfodak hare ba fahi oan nee nakfilak tiha ba feto ida .
2. Be’e lulik Guilo Mata Buta ( iha ema mate,mate nee nia klamar sei liu husi neeba hodi haris)
3. Goutali Armadi (hanesan odamatan boot ba ema mate nia klamar hodi hein roo ba tasi sorin (naba
buti taa sere naki tasi sae pro)
III. PROGRESU NO DEZEMVOLVIMENTU SUCO
A. Dezemvolvimentu Edukasaun Fiziku Suco Dato
a. Area Educasaun
I. Pre-Escolar
1. Pre-Esc.S Ter. Men. Jesus (Madre PRR)
2. Pre-Escolar Fedaros
3. Pre-Escolar Puquelara
4. Pre-Escolar Mauboque
5. Pre-Escolar Leopa
6. Pre Escolar Santo Arturo (Madre Park Kamalehohoru)
7. Pre-Escolar Laclolema (Feto Hitu)
8. Pre-Eskolar Alves
9. Pre-Eskolar Cafe Liquic
II. Encino Basico
- Eskola Basica 1 Santo Alturo (Madre Park Kamalehohoru)
- Escola Basica Central 1,2 ,3 Liquiça
- Escola Basica filial 1,2 Mauboque
- Escola Basica 3 SJB Liquiça
- Escola Basica 1,2 Caboilimo
- Escola Basica 1,2 Laclo
- Escola Basica 1.2..3 Cafe Liquica
III. Encino Secundaria
- Escola Secundario Publico No 1 Liquiça
- Escola Secundaria São João De Brito Liquiça
- Escola Secundaria Cafe Liquica
Tabela – 8: Dadus Edukasaun tuir periode
- Tabela : Total Escola Infantil/ Pre-Escolar iha Suco Dato
……….