Profile Suku Açumanu

Introdusaun
Suku Açumano pretense ba Posto Administrativo Liquiça hanesan suku ida ne’ebe nia distansia dook husi kapital Dili no. Kapita Municipio Liquiça lokaliza iha Postu Administrativu Liquiça hamutuk ho Suku 7”,Suco seluk mak hanesan ; Suku Açumano, Darulete, Leotela, Hatuquesi, Dato, Loidahar, no Luculai
Hare ba area geografika Suku Açumano, suku ida ne’ebé lokaliza iha Area Rural ne’ebé furak no potensia ba turizmu hanesan Mancrilau koñesidu Monumento da Martires Da Libertação , “Mota Kotota sai Fatin Turismo” no Mota Laueli koñesidu ho naran “Pniklisa”No. fatin Antiga Portugues hanesan Hatuholau.no mos iha foho lolon ne’ebé matak no buras hodi atrai tebes vizitantes lokal, nasional no internasional.
Visaun no misau suku asumanu maka hanesan
Visaun Sucu Açomano:
Suco Açomano sai komunidade ne’ebe unido, dezemvolve no resilliente, ne’ebe fo priorodade ba edukasaun, saude agrikultura, sustentavel no guvernasaun lokal ne’ebe transparante no partisipativo.’’
Misaun Suco Açomano:
- Hala’o servisu komunitario liu husi lideransa ne’ebe ezemplar no kompromete ho prinsipiu justisa, transparansia no solidariedade.
- Promeve dezemvolvemento sustentavel inklui agrikultura, infrastrutura
bazika no proteçao ambinte
- Reporsa kapasidade komunidade liu husi edukasaun, formasaun profisional no saude
- Hametin unidade komunidade ho hadiaan relasaun sosial no kultura tradisional.
- Asesu direto ba informasaun no desizaun, hodi garantisa partisipasaun
cidadaun iha governasaun suco
Nudar suku ida iha Administrador Posto Liquica sei la husik nia Povu espectativa, liu husi tinan lima (5) Governasaun nian ami sei servisu hamutuk nafatin atu lori Dezemvolvimento ba Povu iha suku asumanu Posto Administrativo Liquica liu-liu Povu nia moris diak hanesan ba Estrada, be’e mos, Eletrisidade, Edukasaun, Saude no Agrikultura ne’ebe Importante ba Povu. Ho Objetivo suku Asumanu maka hanesan sai hanesan mata dalamn ida ba suku asumanu atu bele atinji desenvovimentu suku nian.
Iha tempu rezistensia, suku Acumano mos sai hanesan fatin konsentrasaun ba forsa Falintil, Kompania Intervensaun nia abrigu iha Lopohou No. Nunhei Aldeia Caicasaico, area Siscoelema Aldeia Siscoelema,Mancri,Aldeia Hatumatilo no Quirilelo Aldeia Quirilelo sai mos fatin ba konsentrasaun komunidade Suku Açumano iha tempu rezistensia hodi rona rezultadu votasaun Konsulta Popular dia, 4 Setembru 1999. Fatin hirak ne’e bele promove sai situs toristiku tanba bele atrai turista Lokal, Nasional no Internasional hodi vizita fatin historiku hirak ne’e no bele kontribui reseitas ba Estado.
Suku Açumano
Istoria, Etemologia no Orijim suku
Iha tempu Kolonial Portugues, Suku Açumano existe ona fatin istoriku hanesan Fatuhoulau, Salazar aldeia Caicasaico ne’ebe mak konsentra ona Malae Portugues, Liu Rai no Populasaun ne’ebe mak hela iha fatin ne’e.
Suku Açumano iha Uma antiga ne’ebe hari husi Governo Português, mak Fatuhoulau iha aldeia Caicasaico ne’ebe mak Halo produsaun Kafe no Fanili iha tempo Português To’o Tempo Ukupasaun Indonesia. No. Fatin refere agora dadaun Abandona hela.
Uluk liu Suku Açumano seidauk fo naran ho naranAçumano, Rai ne’e sei fahe ba parte rua :
1. LAU HOU PUKE LOS LAU parte kaikasaiko ho siskoelema.
2. KASTALI DENU ANA parte Hatumatilo ho Quirilelo (ASLO Quirilelo kuhui).
Iha momentu neba Beiala sira husi parte rua ne’e hamutuk ho sira nia povu moris ho kondisaun la seguru ou la hakmatek. Tamba iha maluk balu mak brani liu no hanoin a’at ba sira hodi halo sira moris la hakmatek. Avo Beiala nain rua nee tur hamutuk hodi halo planu ba buka sira nia maluk nebe’e brani liu, hodi halo funu hasoru maluk ou ema a’at sira ne’e, no sira konsege hetan duni sira nia maluk (manbala) hodi sira moris hamutuk iha ASLO QUIRILELO.
Iha momentu neba sira komesa halo Aprezentasaun ba malu hodi deskobre sira nain tolu (3) Nia identidade ba malu, Beiala Nain Rua deskobre a’an hotu sira nain rua husu fali ba sira nia kolega / Manbala ne’e. Manbala mai husi nebe’e ?. Manbala ne’e hatan Hau mai husi ASSMANO. Iha momentu ne’e kedan Beiala nain tolu (3) hamutuk hodi hato’o ba malu kona ba moris loro loron nian, nebe’e moris ho kondisaun la seguru halo Beiala sira ho povo sira la hakmatek. Entaun se hanesan ne’e imi nain Rua mesak labele normaliza rai ne’e nia kondisaun. ita nain tolu hamutuk ida deit hodi halo plano segredu ida katak ita tenke halakon tiha ema hahalok a’at iha rai ida ne’e. katak ho Amizade ida ne’e ita nain tolu ho povu diak sira tenke unidade no brani atu ita bele hasai ou duni tiha ema laran a’at sira husi rai ida ne’e.
Beiala Nain tolu (3) ne’e tur hamutuk hodi halo nafatin planu hodi identifika ba fatin sira nebe ema laran a’at sira hela ba. Ikus mai Beiala sira hamutuk ho povu sira halao ona operasaun geral ba fatin sira nebe’e identifikadu ona. Operasaun husi Beiala sira hahu husi loron to’o kalan, kalan to’o loron. Nune hela deit to’o ema laran a’at sira laiha hotu (mate). Hela deit ema laran a’at nee ida (1) mak sei moris. Beiala sira nafatin tuir Nia kalan loron too Nia entrega Rai ne’e ba ita Nia Beiala sira be manan ona funu ne’e hodi dehan : Manbala husik Hau libre ba, hodi Hau hatudu Rai ne’e nia baliza ba imi. Ita Nia Beiala sira komesa tuir nia hodi tau baliza ba Rai sira ne’e, mak hanesan BALIZA TALTABI no seluk seluk tan depois hodi hateten : imi Nia areia kontrolu mak Hau hatudu ona ne’e, Rai ne:e imi nian ona, husik Hau ba fali fatin seluk.
Depois de manan tiha Rai ne’e husi ema laran a’at sira Beiala sira livre ona no hakmatek ona sira hamutuk iha ASLO QUIRILELO hodi halo festa hodi hato’o Agradese ba malu depois de Agradese ba malu hotu tiha mosu kedas ho liafuan despede malu. katak agora Rai diak ona moris mos livre ona hela ona ba hodi kaer serviçu ba hodi han hemu no hetan moris diak. Husik ami atu kontinua fali ami nia viagem ba fali Rai seluk no fatin seluk . Maibe Avo Beiala sira Nain Rua la konkorda tamba ne:e Beiala Rai nain dehan katak maun Alin ita hamutuk ida deit hodi halo Rai ida ne’e nia situasaun sai normal fila fali ona no situsaun hakmatek ona, Ita mai komanda ami hodi manan tiha ona labele lao ba tan ona . ita hela deit iha Rai ne:e ona tamba ita nia hamutuk mak hodi manan funu ne:e, labele lao ba tan ona hela deit iha ne:e , entaun halo nusa ?. Hamosu desizaun husi Beiala Rai nain katak : ita ida deit ona . ita hanesan ASBAE /KOMANDANTE ida entaun hau mak AS MANO RUKU MEGERE ita mak nudar ASBAE ita mak naran ASMANO RUKU RE’E, Hodi hela iha Mankrilau hodi hateke fatin hotu bele hetan . keta akontese fali buat ruma karik ita hatene ona . evidensia iha Mankrilau mak hanesan Bokos Beiala sira nian, FATUK LOUMANU. Depois de desidi tiha hela fatin no Lisan Rua ne’e hotu Beiala sira desidi ona katak suco tomak ne’e ita hanaran ASSMANO too ohin loron.
Naran original = ASSMANO
Naran kolonial portugues = AÇOMANO
Fatin Historia, no Fatin Lulik (Sagradu) ne’ebe existe iha Suku Açumano :
Fatin Historia existe iha Suku Açumano ne’ebe iha futuru bele promove hanesan situs Historiku, hodi dada turista Lokal, Nasional, no Internasional mai visita, no bele lori retornu ba Governo lokal,no Nasional.
Tabela-1: Fatin historia hirak ne’e mak hanesan tuir mai ne’e:
| Nú | Naran Fatin | Fatin / Aldeia | Observasaun |
| 1 | Lulik Fatin Lopohou | Caicasaico | Fatin Lulik Lopohou Sai hanesan Fatin ba bandu iha SucoAçumano |
| 2 | Gelugoa | Hatumatilo | Fatin Lulik Sau Batar ba Komunidade SucoAçumano |
| 3 | Mankrilau | Hatuatilo | Sai hanesan fatin luliknebe uluk avo Beiala sira hela ba, No. agora mos hari ona Monumentu ba Heroi da Martires da Libertasaun Nasional, No. uma orasaun mos hari ona iha fatin ne’e |
| 4 | Pnikilisa | Siscoelema | Mota Laueli bele sai Fatin Turismo |
| 5 | Tasi-Beno | Caicasaico | Fatin bele Halo Fatin Turismo Comunitari |
| 6 | Hatulara | Siscoelema | Iha tempo Han Batar Komunidade Aldeia Siscoelema ba ba Han hotu iha Fatin Refere |
Suku Açumano mos oferese ona nia ema ba iha Luta Libertasaun Nasional ne’ebe konhesidu :
-Baze De Apoio:
B. DADUS BAZE DE APOIU SUKU Açumano
Tabela-2: Dadus Baze De Apoiu Suku Açumano
| No. | NARAN | ALDEIA/CELKOM | OBS |
| 1. | Augusto Dos Santos Lovo | Hatumatilo/Makikit | |
| 2. | Alberto Afonso De Jesus | Hatumatilo/Makikit | |
| 3. | Antonio Freitas Martins | Hatumatilo/Makikit | |
| 4. | Armindo Martins | Hatumatilo/Makikit | |
| 5. | Armindo dos santos | Hatumatilo/Makikit | |
| 6. | Augosto dos santos | Hatumatilo/Makikit | |
| 7. | Adelino pereira de jesus | Hatumatilo/Makikit | |
| 8. | Claudino de jesus | Hatumatilo/Makikit | |
| 9. | Calisto da silva | Hatumatilo/Makikit | |
| 10. | Clementino estevao dos santos | Hatumatilo/Makikit | |
| 11. | Ermelinda de jesus | Hatumatilo/Makikit | |
| 12. | Florindo siqueira alves | Hatumatilo/Makikit | |
| 13. | Françisco alves correia | Hatumatilo/Makikit | |
| 14. | Felisberto sampaio | Hatumatilo/Makikit | |
| 15. | Françisco lemos | Hatumatilo/Makikit | |
| 16. | Guilherme da silva | Hatumatilo/Makikit | |
| 17. | Graçiano da silva | Hatumatilo/Makikit | |
| 18. | Jose pereira | Hatumatilo/Makikit | |
| 19. | Laurindo alves | Hatumatilo/Makikit | |
| 20 | Laurinda siqueira alves | Hatumatilo/Makikit | |
| 21. | Miguel martins | Hatumatilo/Makikit | |
| 22. | Marcolino sampaio mau besi | Hatumatilo/Makikit | |
| 23 | Manuel pinto | Hatumatilo/Makikit | |
| 24 | Paustino gonçalves | Hatumatilo/Makikit | |
| 25 | Teresa gonçalves | Hatumatilo/Makikit | |
| 25 | Augustinho soares | ||
| 26 | Antonino expostu | ||
| 27 | Alfredu Marques | ||
| 28 | Clementino Dos Santos Pereira | ||
| 29 | Domingos R. Dos Santos | ||
| 30 | Domingos Soares | ||
| 31 | Eduardo Alves | ||
| 32 | Françisco Dos Santos | ||
| 33 | Françisco Barreto | ||
| 34 | Françisco Pinto Barreto | ||
| 35 | Françisco De Axis | ||
| 36 | Graçiano Pinto | ||
| 37 | Joao Xavier | ||
| 38 | Joao Da Silva | ||
| 39 | Januario Marques | ||
| 40 | Laurindo Pinto | ||
| 41 | Luis Da Silva | ||
| 42 | Lino Marques | ||
| 43 | Manuel Ximenes | ||
| 44 | Miguel Marques | ||
| 45 | Martinho Da Cruz | ||
| 46 | Roberto Da Silva | ||
| 47 | Rezina Encarnaçao Pilar | ||
| 48 | Zeferino Das Dores | ||
| 49 | Abrao Pinto | ||
| 50 | Abel Da Silva | ||
| 51 | Cornelio Da Conçeicao | ||
| 52 | Domingos Soares | ||
| 53 | Domingos Sampaio | ||
| 54 | Graçiano Soares | ||
| 55 | Gilberto Da Silva | ||
| 56 | Jose Soares De Jesus | ||
| 57 | Joao Da Conçeicao | ||
| 58 | Joao Soares | ||
| 59 | Jose Da Silva | ||
| 60 | Jose Da Silva | ||
| 61 | Martinho Pinto | ||
| 62 | Manuel Da Silva | ||
| 63 | Maria Da Silva | ||
| 64 | Nicolau Amaral | ||
| 65 | Roberto Soares | ||
| 66 | Salvador Marques | ||
| 67 | Vicente Da Silva | ||
| 68 | Armando Da Silva | ||
| 69 | Antonio Da Silva | ||
| 70 | Alberto Alves Lobato | ||
| 71 | Aurelia Do Anjos | ||
| 72 | Albino Pereira | ||
| 73 | Domingos Sampaio | ||
| 74 | Françisco Pereira | ||
| 75 | Guilermino Pinto | ||
| 76 | Gastaun Dos Santos | ||
| 77 | Lorenço Da Silva | ||
| 78 | Marculada Dos Santos | ||
| 79 | Marçelino Dos Santos | ||
| 80 | Mateus Gonzaga | ||
| 81 | Pedro Xiqueira | ||
| 82 | Pedro Da Silva | ||
| 83 | Raimundu Pinto | ||
| 84 | Sofia Salsinha | ||
| 85 | Tomas Dos Santos |
- Clandestinha:
C. DADUS KAIXA KLANDESTINA Suku Açumano
Tabela-3: Dadus Kaixa Klandestina Suku Açumano
| No. | NARAN | KODIKU | POSISAUN/KARGU | ALDEIA /CELKOM | OBS |
| 1 | Agustinho soares da silva | ||||
| 2 | Adelino Marques | ||||
| 3 | Agrefina Da Silva | ||||
| 4 | Bendita De Jesus | ||||
| 5 | Carlos Da Conceiçao | ||||
| 6 | Helder Dos Santos | ||||
| 7 | Joaniko Ximenes | ||||
| 8 | Jacinta Da Conceiçao | ||||
| 9 | Olandinu Da Silva | ||||
| 10 | Pascual Da Silva | ||||
| 11 | Rita Manuela Da Silva | ||||
| 12 | Teresa Dos Santos | ||||
| 13 | Alçino Pinto Da Silva | ||||
| 14 | Arminda De Jesus | ||||
| 15 | Arnaldo Pereira | ||||
| 16 | Armindo Da Conceiçao | ||||
| 17 | Americo Do Rosario | ||||
| 18 | Angelita Da Silva | ||||
| 19 | Afonço Madeira | ||||
| 20 | Carlos Pereira | ||||
| 21 | Cançio Da Silva | ||||
| 22 | Carlito Da Silva | ||||
| 23 | Delfim da silva | ||||
| 24 | Geraldo dos santos | ||||
| 25 | Graçiano da conceiçao | ||||
| 26 | Humberto S .Gonçalves | ||||
| 27 | Ines dos santos | ||||
| 28 | Jaime da silva pereira | ||||
| 29 | Joao alves ribeiro | ||||
| 30 | Julio da costa martins | ||||
| 31 | Luizinha alves dos santos | ||||
| 32 | Marculino castro da silva | ||||
| 33 | Paulo dos santos martins |
SucoAçumano ulun Tempo klandestina konsedera hanesan Subar Fatin ba Forsa Falintil No. Lider Masimu sira nebe partensia ba Municipio Liquiça No. iha tempo nebe mos Forsa Falintil ho Estafeta sira mos halo mate Komandante Rayon Militer(DANDRAMIL) iha Dia 27de Julho 1997.
D. Area Geografika Suku Açumano
Suku Açumano lokaliza iha Postu Administrativu Liquiça, Municipio Liquiça, kompostu husi Aldeia Haat (4) mak hanesan : Aldeia Caicasaico,Siscoelema,Hatumatilo No. Quirilelo. Bazeia ba dadus estatistika Suku Açumano nia area geografikamente mak hanesan ±10,95 km2 ho nia.
E. Topografika Suku Açumano
Iha Suku Açumano 5% mak tetuk, 95% lolon deit.
F. Divisaun frontera Suku Açumano
Fronteira ka baliza sira mak hanesan tuir mai ne’e :
- Parte Lorosae/Leste : Baliza ho Suku Darulete No. Suco Leorema
- Parte Loromonu/Oeste : Baliza ho Suku Urahou Posto Hatulia B Municipio Ermera
- Parte Tasi Mane/Sul : Baliza ho Suku Lisapat Postu Hatulia B Municipio Ermera
- Parte Tasi Feto/Norte : Baliza ho Suco Leotela
G. Divijaun Aldeia
- Kaikasaiko
- Parte Lorosae/Leste : Baliza ho Suku Darulete
- Parte Loromonu/Oeste : Baliza ho Suku Urahou Posto Hatulia B Municipio Ermera
- Parte Tasi Mane/Sul : Baliza Aldeia Siskoelema
- Parte Tasi Feto/Norte : Baliza ho Suku Leotala
2. Siskoelema
- Parte Lorosae/Leste : Baliza ho Suku Darulete
- Parte Loromonu/Oeste : Baliza ho Suku Urahou Posto Hatulia B Municipio Ermera
- Parte Tasi Mane/Sul : Baliza Aldeia Hatumatilu
- Parte Tasi Feto/Norte : Baliza Aldeia Kakaisaiko
3. Hatumatilu
- Parte Lorosae/Leste : Baliza Suku Leorema
- Parte Loromonu/Oeste : Baliza Aldeia Kirilelo
- Parte Tasi Mane/Sul : Baliza Suku Leorema
- Parte Tasi Feto/Norte : Baliza Aldeia Siskoelema
4. Kirilelo
- Parte Lorosae/Leste : Baliza Suku Hatumatilu
- Parte Loromonu/Oeste : Baliza ho Suku Urahou Posto Hatulia B Municipio
- Parte Tasi Mane/Sul : Baliza ho Suku Urahou Posto Hatulia B Municipio
- Parte Tasi Feto/Norte : Baliza Aldeia Siskoelema
II. Total Populasaun, Dialetu, Klima, Religiaun, No Kultura
Populasaun ne’ebe ejisti iha Posto Administrativo Liquiça bazeia ba registu populasaun tinan 2024 hatudu mudansa ba habitantes iha kada Suku.
- Total Populasaun Posto Administrativo Liquiça 2024 hamutuk 2925 habitantes
- Total Uma Kain ka Xefe de Familias 591
- Total populasaun [mane no feto] no Xefe de familia por Suku hatudu iha tabela 4 hanesan tuir mai ne’e : mane : 1484, no feto : 1441.
- Total Populasaun
Total populasaun Suku Açumano tuir dadus resensiamentu populasaun suku iha tinan 2025 regista 3017 habitantes kompostu husi “mane 1515 no feto 1502” ho total uma kain 655.
B. Dialetu
Lingua nudar instrumentu komunikasaun ne’ebe komunidade sira uza hodi halo kontaktu iha familia laran entre ema ida ho ema seluk nomos komunidade iha sociedade nia laran. Iha Suku Açumano Posto Administrativo Liquiça uza lia fuan ka lingua tolu: Tokodede, Tetum no Mambae.
C. Klima
Situasaun klima mosu husi factor natureza. Klima iha Suku Açumano fahe ba rua malirin no bailoron ne’ebe ema hanaran rai manas, Iha tempu pasadu klima rua ne’e mai tuir ida-idak nia tempu. Bai-bain udan tun iha fulan Novembru to’o fulan Abril no bailoron ka rai manas iha fulan Maio to’o fulan Outobru.
D. Religiaun
Desenvolvimentu iha kontestu sociedade nia moris la hare deit dezenvolvimentu iha aspeitu fiziku hanesan infrastrutura, recursos humanos, economiku no seluk tan, maibe dezenvolvimentu hare mos iha aspeitu vida espiritual. Iha aspeitu espiritual mak povu ka sarani hala’o sira nia actividade religião ka fiar nian tuir religião ida-idak. Iha Suku Açumano sarani barak maka religiaun katolika ho 100% iha Paroquia ida mak Paroquia São João de Brito Liquiça pertence husi Diocesse Maliana, no religiaun seluk mak Protestante.
E. Kultura no Uma Lisaun
- Kultura:
Ita hotu hatene katak kultura mak ita nia identidade,ho nune’e Populasaun Suku Açumano kaer metin nafatin valores kultura nian, hodi moris tuir tradisaun no lisan ne’ebe hari desde tempu bei ala sira nian
Suku Açumano mos hala’o aktividade cultural ne’ebe hanesan mos ho Suku 6 seluk.
Aktividade Kultural ne’ebe Suku Açumano sempre hala’o iha kada tinan mak hanesan :
- Sau batar / han batar
Sau batar hanesan aktividade ne’ebe sempre hala’o kada tinan depois de koilheta batar ne’ebe komunidade sira kuda. Tuir fiar ne’ebe iha aktividade sau batar hanesan aktu de agradesemento ba Maromak, Bei ala sira , no Natureza ba resultadu ne’ebe hetan.
- Se wainhira uma lisan ida sedauk hala’o aktividade sau batar maka lian nain husi uma lisan ne’e sedauk bele han batar nurak / foun, no modo sira ne’ebe kuda iha tos laran.
- Kore metan
Koremetan hanesan aktividade ida ne’ebe halao,iha kada uma lisan ida –idak hanesan aktu ida hodi hatudu katak uma lisan ida ne’e hakoi ona mate, no selu kolen ba inan ho aman no matebian sira hotu.
- Barlaqueado / Hafolin Feto
Wainhira Mane ida hakarak feto ida, nia sei hafolin feto ne’e liu husi barlaque ne’ebe feto ne’e nia inan aman husu, mak hanesan : Karau, Bibi, Belak,Tua, no osan, tuir lisan ne’ebe iha.
- Inagura Uma Lisan/Uma Ben
Iha aktividade Inagura Uma Lisan, Lia nain husi uma lisan sei halibur Feto sa, Uma – Mane, no jerasaun hotu ne’ebe partense ba uma lisan , ho Objectivo husi aktividade inagura uma lisan maka: atu halibur jerasaun hotu husi uma lisan ida nian hodi koinhese malu ,no simu mos bua ho malus husi uma lisan hanesan matak malirin ba jerasaun.
Fatin sira ne’ebe Komunidades Suku Açumano Konsidera hanesan Lulik (Sagradu),tamba fatin hirak ne’e iha nia Espíritu Natureza, ho Super Natural. No fatin hirak ne’e iha Fuuturu bele Promove sai hanesan Situs Kultural , hodi fo benefisio ba Komunidade Suku Açumano
Tabela-4: Fatin hirak ne’e mak hanesan :
| Nú | Lulik nia naran | Fatin / Aldeia |
| 1 | Lopohou | Caicasaico |
| 2 | Pniklisa | Siscoelema |
| 3 | Gelugoa | Hatumatilo |
| 4 | Mankrilau | Hatumatilo |
| 5 | Hatbespu | Hatumatilo |
| 6 | Nunlara | Hatumatilo |
| 7 | Hatulara | Siscoelema |
| 8 | Tasibeno | Caicasaico |
| 9 | Raelete | Hatumatilo |
2. Uma Lisan
Uma Lisan Existe iha Suku Açumano Hamutuk 88, ne’ebe Namkari iha Aldeia 4 mak hanesan :
Tabela 5: Naran Uma Lisan
| Númeru | Naran Uma Lisan | Aldeia |
| Caicasaico | ||
| 1.1 | Diruana | Caicasaico |
| 2 | Lau-Eli | Caicasaico |
| 3 | Cailaco | Caicasaico |
| 4 | Besi Meta Laca Mone | Caicasaico |
| 5 | Dirmegi | Caicasaico |
| 6 | Diruana Tasibeno | Caicasaico |
| 7 | Fatumea | Caicasaico |
| 8 | Haehulu | Caicasaico |
| 9 | Hatumasi | Caicasaico |
| 10 | Hatuquesi Dasi Hun Kaileba | Caicasaico |
| 11 | Hatuquesi | Caicasaico |
| 12 | Hatuquesi Ruku Los Nau | Caicasaico |
| 13 | Cailaco Hatkodo | Caicasaico |
| 14 | Banirlema | Caicasaico |
| 15 | Lelo-Du | Caicasaico |
| 16 | Leo Besi | Caicasaico |
| 17 | Leocopa Aslequi Maupelu | Caicasaico |
| 18 | Leosaga | Caicasaico |
| 19 | Maligo Lontas | Caicasaico |
| 20 | Loslocar | Caicasaico |
| 21 | Mane-Hat | Caicasaico |
| 22 | Mane Hitu | Caicasaico |
| 23 | Mansogo | Caicasaico |
| 24 | Mau-Bere | Caicasaico |
| 25 | Pupur | Caicasaico |
| 26 | Rae –Ubu | Caicasaico |
| 27 | Suai Fatumeia | Caicasaico |
| 28 | Tutuluru | Caicasaico |
| 29 | Tanente | Caicasaico |
| 30 | Beredato | Caicasaico |
| 31 | Dauloieta | Caicasaico |
| 2.1. | Acumano Bere Mali Maumali | Hatumatilo |
| 2 | Acumano Soa Malae | Hatumatilo |
| 3 | Bibi Susu | Hatumatilo |
| 4 | Dato Cari Maubere | Hatumatilo |
| 5 | Dubaçar | Hatumatilo |
| 6 | Kilmano | Hatumatilo |
| 7 | Kamnasa | Hatumatilo |
| 8 | Kokero | Hatumatilo |
| 9 | Lau-Hou | Hatumatilo |
| 10 | Lau-Hou gergoa pagoa | Hatumatilo |
| 11 | Lau-Hou Koemanaru | Hatumatilo |
| 12 | Leokopa/Ritorobu | Hatumatilo |
| 13 | Leokopa/Martino | Hatumatilo |
| 14 | Lequeiru | Hatumatilo |
| 15 | Lisa Bere | Hatumatilo |
| 16 | Mantasi Bermeta Loelequi | Hatumatilo |
| 17 | Mantasi Lolbere ber Lequi | Hatumatilo |
| 18 | Maumeta | Hatumatilo |
| 19 | Ritelu | Hatumatilo |
| 20 | Moe Hahi | Hatumatilo |
| 21 | Uma Bou | Hatumatilo |
| 3.1 | Acumano | Quirilelo |
| 2 | Atalelo | Quirilelo |
| 3 | Bibsusu | Quirilelo |
| 4 | Boun | Quirilelo |
| 5 | Dirmegi | Quirilelo |
| 6 | Kleshou Keurae | Quirilelo |
| 7 | Leo Bati | Quirilelo |
| 8 | Mankati Ruku Los nau | Quirilelo |
| 9 | Mau Coli Lisa Bere | Quirilelo |
| 10 | Mau-Meta | Quirilelo |
| 11 | Raehatu | Quirilelo |
| 12 | Raepusa | Quirilelo |
| 13 | Suai | Quirilelo |
| 14 | Suai Hatsau | Quirilelo |
| 15 | Suai kamnasa | Quirilelo |
| 16 | Suai leldu | Quirilelo |
| 17 | Hatululi | Quirilelo |
| 4.1. | Lau-Hou Mekei | Siscoelema |
| 2. | Tanente Loumo | Siscoelema |
| 3. | Atalelo | Siscoelema |
| 4. | Hatu-bleter | Siscoelema |
| 5. | Hatululi | Siscoelema |
| 6. | Koliati | Siscoelema |
| 7. | Hatu Besi | Siscoelema |
| 8. | Lau-Hou Mauboro | Siscoelema |
| 9. | Lequero | Siscoelema |
| 10. | Locarmata | Siscoelema |
| 11. | Mandati | Siscoelema |
| 12. | Mankati Bisoi | Siscoelema |
| 13. | Mantasi Belola | Siscoelema |
| 14. | Mau-Laku | Siscoelema |
| 15. | Mau-Tali Ee-Ulu | Siscoelema |
| 16. | Suai Ailelo leobes | Siscoelema |
| 17. | Suai mane Hitu | Siscoelema |
| 18. | Daspili | Siscoelema |
| 19. | Dirmegi | Siscoelema |
| Total Uma Lisan | 88 uma Lisan iha Suco Açumano |
III. Administrasaun Suku Açumano
Administração Suku funciona ho lideransa Xefe Suku ho Membros Koncello suku [MCS] sira eleitu husi eleisaun lideransa komunitariu no Pessoal sekretaris Suku, ofisial finansas, Assuntu Sosial Suku, Administrasaun Suku rekruta liu husi Ministerio da Administração Estatal

B. Demografi no Monografi
Tabela-6: Monogafia